Chi phí đã bỏ ra không buộc ta tiếp tục

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường xuyên đối mặt với các quyết định liên quan đến việc tiếp tục hay dừng lại một hoạt động nào đó. Một trong những yếu tố tâm lý có thể ảnh hưởng đến quyết định này là ‘chi phí chìm’ (sunk cost). Chi phí chìm là khoản đầu tư đã bỏ ra và không thể thu hồi lại được, bất kể quyết định tương lai của chúng ta là gì. Việc nhận diện và hiểu rõ chi phí chìm là rất quan trọng để tránh những lựa chọn không tối ưu.

Chi phí chìm là gì?

Chi phí chìm là bất kỳ chi phí nào đã phát sinh và không thể thay đổi được. Ví dụ, bạn đã mua một cuốn sách và đọc được một nửa nhưng cảm thấy nội dung không hấp dẫn. Số tiền bạn đã trả cho cuốn sách và thời gian bạn đã bỏ ra để đọc là chi phí chìm. Dù bạn có đọc tiếp hay không, những chi phí này vẫn không thay đổi.

Điều quan trọng là chi phí chìm không nên ảnh hưởng đến các quyết định trong tương lai. Quyết định tiếp theo của bạn chỉ nên dựa trên lợi ích và chi phí phát sinh từ thời điểm hiện tại trở đi.

Tác động của chi phí chìm đến quyết định

Con người thường có xu hướng tiếp tục một dự án hoặc hoạt động chỉ vì đã đầu tư nhiều vào đó, ngay cả khi việc tiếp tục không còn mang lại lợi ích. Đây được gọi là ‘ngụy biện chi phí chìm’. Chẳng hạn, một người có thể tiếp tục xem một bộ phim dở tệ chỉ vì đã bỏ ra một khoảng thời gian đáng kể để xem phần đầu.

Việc này dẫn đến lãng phí thêm thời gian, công sức hoặc tiền bạc vào một thứ không hiệu quả, thay vì chuyển sang một lựa chọn khác tốt hơn.

Cách vượt qua ngụy biện chi phí chìm

Để đưa ra quyết định khách quan, hãy tập trung vào các chi phí và lợi ích hiện tại và tương lai. Hãy tự hỏi: ‘Nếu tôi chưa từng bắt đầu, liệu tôi có bắt đầu bây giờ không?’ Nếu câu trả lời là không, thì việc dừng lại có thể là lựa chọn tốt nhất, bất kể bạn đã đầu tư bao nhiêu.

Việc này đòi hỏi sự dũng cảm để chấp nhận rằng một khoản đầu tư trước đó có thể đã không mang lại kết quả như mong đợi và sẵn sàng thay đổi hướng đi.

Câu hỏi để đọc thận trọng

• Làm thế nào để phân biệt chi phí chìm với các chi phí khác?
• Tại sao việc nhận diện chi phí chìm lại quan trọng đối với việc ra quyết định?
• Bạn sẽ làm gì để tránh bị ảnh hưởng bởi chi phí chìm trong một tình huống cụ thể?